Polska od lat plasuje się w czołówce krajów Unii Europejskiej pod względem zatorów płatniczych. Według danych KRD, wartość przeterminowanych długów polskich firm przekracza 50 miliardów złotych. Jak chronić swoją firmę i jakie narzędzia prawne ma do dyspozycji wierzyciel?
Czym są zatory płatnicze?
Zator płatniczy to sytuacja, gdy firma nie może regulować własnych zobowiązań, bo jej dłużnicy nie płacą w terminie. Jeden nierzetelny kontrahent generuje problemy płynnościowe u swojego dostawcy, który z kolei nie może zapłacić swojemu dostawcy, tworząc efekt domina.
Problem jest szczególnie dotkliwy w branżach o długich łańcuchach dostaw: budownictwo, handel hurtowy, transport, produkcja.
Ustawa antyzatorowa, co zmienił przepis z 2020 roku?
Ustawa z 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych (weszła w życie 1 stycznia 2020 r.) wprowadza szereg instrumentów ochrony wierzycieli.
Maksymalne terminy płatności
Ustawa ogranicza terminy płatności w transakcjach handlowych:
- Podmiot publiczny (zamawiający) płaci podmiotowi prywatnemu: maksymalnie 30 dni
- Duży przedsiębiorca płaci MŚP: maksymalnie 60 dni
- Transakcje między MŚP lub między dużymi przedsiębiorcami: termin umowny, ale przy nadmiernych terminach (powyżej 60 dni) wierzyciel może dochodzić odsetek
Terminy liczone są od dnia dostarczenia faktury lub towaru (w zależności co nastąpi później).
Odsetki ustawowe za opóźnienie
Od dnia następnego po upływie terminu płatności wierzyciel nabywa prawo do naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych. Aktualna stopa: stopa referencyjna NBP + 10 punktów procentowych.
Odsetki nalicza się automatycznie, bez wezwania, od pierwszego dnia po terminie płatności. Dłużnik musi je zapłacić nawet jeśli wierzyciel nigdy nie wysłał wezwania.
Rekompensata za koszty odzysku należności
Wierzycielowi przysługuje zryczałtowana rekompensata za koszty windykacji:
- Równowartość 40 EUR przy długu do 5 000 zł
- Równowartość 70 EUR przy długu od 5 001 do 50 000 zł
- Równowartość 100 EUR przy długu powyżej 50 000 zł
Rekompensata przysługuje automatycznie po upływie terminu płatności, bez konieczności wykazywania poniesionych kosztów. Jeśli koszty windykacji przekroczyły rekompensatę, wierzyciel może dochodzić zwrotu faktycznych kosztów ponad zryczałtowaną kwotę.
Raportowanie dla dużych przedsiębiorców
Duże przedsiębiorstwa (powyżej 50 mln euro przychodu) mają obowiązek rocznego raportowania do Ministerstwa Rozwoju swoich praktyk płatniczych: średni termin zapłaty od dostawców, wartość niezapłaconych faktur, udział faktur zapłaconych powyżej 120 dni. Podmioty, które płacą bardzo późno, mogą zostać objęte publicznym wykazem.
Jak w praktyce korzystać z przepisów?
Krok 1: Dokumentuj dostarczenie
Termin płatności biegnie od dostarczenia towaru lub faktury. Zawsze miej potwierdzenie dostarczenia: podpis odbiorcy, potwierdzenie odbioru e-mail, awizowanie listu poleconego. Bez tego trudniej udowodnić, od kiedy liczyć termin.
Krok 2: Naliczaj odsetki od pierwszego dnia
Nie czekaj z naliczaniem odsetek. Każdy dzień opóźnienia to odsetki, do których masz prawo. Przy wezwaniu do zapłaty zawsze uwzględniaj kwotę odsetek wyliczoną do dnia wezwania.
Krok 3: Dolicz rekompensatę do każdego wezwania
Rekompensata 40/70/100 EUR przysługuje od każdej przeterminowanej faktury z osobna, nie od całego długu. Jeśli masz 5 faktur u jednego dłużnika, masz prawo do 5 rekompensat.
Krok 4: Działaj szybko
Przedawnienie roszczeń o zapłatę faktur handlowych wynosi 3 lata. Jednak im dłużej czekasz, tym trudniej odzyskać pieniądze. Badania pokazują, że przy reakcji w ciągu 30 dni od terminu skuteczność windykacji sięga 89%. Po 6 miesiącach spada do 23%.
Praktyczne narzędzia ochrony przed zatorami
Przed wystawieniem faktury
- Weryfikacja kontrahenta w KRD, BIG, KRS przed podjęciem współpracy
- Ustalenie limitów kredytowych na kontrahenta (ile można mu "pożyczyć" w formie odroczonej płatności)
- Umowne zabezpieczenie: weksel, poręczenie, zastaw na towarze, zaliczka
W trakcie współpracy
- Monitoring terminarza faktur (automatyczne przypomnienia 3 dni przed terminem)
- Natychmiastowa reakcja po upływie terminu (nie czekaj 30 dni)
- Systematyczne naliczanie odsetek i rekompensat
Po przekroczeniu terminu
- Profesjonalne wezwanie do zapłaty z pełną kalkulacją
- Windykacja polubowna przez specjalistę
- Wpis do KRD lub BIG jako narzędzie presji
- Postępowanie sądowe (nakaz zapłaty, postępowanie upominawcze)
Ubezpieczenie należności jako systemowa ochrona
Najskuteczniejszą ochroną przed zatorami jest ubezpieczenie należności. Polisa przenosi ryzyko braku zapłaty na ubezpieczyciela, który wypłaca odszkodowanie (do 90% straty) gdy kontrahent staje się niewypłacalny. Koszt polisy to 0,1-0,3% rocznego obrotu, wielokrotnie mniej niż wartość jednej nieodzyskanej faktury.
Zatory płatnicze to problem systemowy, nie jednostkowy. Najskuteczniejsze firmy nie walczą z zatorami reaktywnie, one budują systemy które im zapobiegają: monitoring, weryfikacja, ubezpieczenie. Windykacja to ostatnia linia obrony, nie pierwsza.
Jeżeli Twoja firma zmaga się z przeterminowanymi fakturami lub chcesz zbudować system zapobiegający zatorom, skontaktuj się z SellSafe. Bezpłatna analiza Twoich procesów zarządzania należnościami w ciągu 24 godzin.